Psychisch-emotioneel

Nu je ouder wordt, kom je misschien weer voor nieuwe veranderingen staan. Je krijgt te maken met fysieke achteruitgang doordat je al lange tijd een dwarslaesie of caudalaesie hebt. Je krijgt klachten door overbelasting, secundaire aandoeningen en je krijgt te maken met ‘normale’ ouderdomsklachten. Ben je vrouw dan heb je te maken met de overgang. Naast de fysieke veranderingen die deze met zich mee brengt, kun je ook, onder invloed van hormonale veranderingen, psycho-emotionele klachten hebben. Je sociale omgeving verandert. Naasten worden ouder, je verliest mensen of je merkt aan je partner dat hij of zij minder aan kan. Al deze ontwikkelingen hebben invloed op je emoties en je psychisch welbevinden.

Iedereen gaat anders om met de emotionele impact van het ouder worden met een dwarslaesie of caudalaesie. Er is niet één manier van omgaan met deze emoties en ieder moet er zijn eigen weg in vinden. Het helpt vaak om te praten met andere mensen met een dwarslaesie of een caudalaesie. Zij maken dezelfde dingen dagelijks mee. Het helpt om te zien dat anderen het mentaal ook redden. Het kan motiveren om aan de slag te gaan: betekenis geven, je sterke kanten opzoeken en stappen zetten. Dat is niet makkelijk met de tegenslagen die je tot nu toe hebt gehad. Het is een continu proces van omgaan met weer nieuwe veranderingen. Zeker nu je ouder wordt.

‘Tot twee jaar geleden zou ik geantwoord hebben dat mijn kwaliteit van leven zeer bevredigend was. Maar twee jaar geleden zijn de lichamelijke problemen begonnen en het houdt maar niet op. Waarschijnlijk begint de lange tijd met dwarslaesie zijn tol te eisen. Dit eist veel energie en doet veel afbreuk aan mijn levensgeluk.’

Meer over emoties:

E-cursus Weer op Weg – dwarslaesie

E-cursus Weer op Weg – caudalaesie

Uit promotieonderzoek van Marcel Post, hoogleraar revalidatiegeneeskunde, in het bijzonder de revalidatie van mensen met een dwarslaesie’ blijkt dat er maar weinig verschil in tevredenheid over het eigen leven was tussen mensen met verschillende soorten dwarslaesie en mensen zonder dwarslaesie. Alleen mensen met een complete hoge dwarslaesie hadden een significant lager welbevinden dan de algemene bevolking.

Eenzaamheid

Als je je ellendig voelt, zal je omgeving je misschien proberen op te beuren, maar toch kan het een eenzaam gevoel geven. Eenzaamheid kan een serieus probleem voor je worden, wanneer je ouder wordt. Het proces van vereenzamen kan heel geleidelijk plaatsvinden. Je kunt je eenzaam voelen door het besef er niet meer bij te horen en niet meer van maatschappelijke betekenis te zijn. Dat kan het geval zijn wanneer je genoodzaakt bent om je werk op te geven. Of wanneer er deuren voor je gesloten blijven, als je vrijwilligerswerk wilt gaan doen. Ook de reacties van anderen mensen op jouw beperking, het onbegrip en het vaak onbewuste buitensluiten, kunnen je eenzaam maken. Naarmate je ouder wordt, wordt je actieradius kleiner, je energie minder, je gaat er misschien minder op uit en voordat je het weet ben je een aantal sociale contacten kwijtgeraakt. Zie ook het onderzoek naar ouder worden met een beperking (BOSK 2015).

Afscheid en verlies

Iedereen die ouder wordt krijgt te maken met afscheid en verlies. Verlies van contacten met collega’s, verlies van ouders die levenslang zorg en aandacht aan je gegeven hebben, verlies van je partner. Wanneer je ouder wordt met een beperking kan dit harder aankomen omdat je minder kunt compenseren.

Lees hier meer over verliesverwerking  en hoe hier mee om te gaan. 

Depressie

Het kan gebeuren dat alles je teveel wordt en je leven een periode als grijs, somber en betekenisloos aanvoelt. De kans op depressieve gevoelens of zelfs een echte depressie is groter dan bij mensen zonder beperking. Een depressie kan een tijd onopgemerkt blijven. Zowel voor jezelf als voor je omgeving. Het is dan ook belangrijk om depressieve klachten te herkennen en tijdig hulp te zoeken. Een depressie beïnvloedt je hele leven: je gedachten, gevoelens, je fysieke gezondheid, je dagelijkse activiteiten en je omgang met anderen. Wanneer je denkt dat dit nu eenmaal hoort bij ouder worden met een lichamelijke beperking en niet te vermijden is, heb je het mis. Wees alert op dit proces bij jezelf zodat je tijdig naar oplossingen gaat zoeken, alleen of samen met anderen.

Symptomen

Herken je de volgende combinatie van symptomen? Dan is de kans groot dat je te maken hebt met een depressieve reactie.

  • Geen plezier meer hebben in de dingen die je doet, belangstelling verliezen voor activiteiten en de buitenwereld.
  • Vermindering van eetlust, slecht slapen, je futloos voelen, weinig energie hebben, je minder kunnen concentreren, slecht kunnen onthouden, moeilijker tot besluiten kunnen komen en vaker geïrriteerd zijn.
  • Geen doelen meer hebben of betekenis meer kunnen ontlenen aan de dingen die je doet, je waardeloos voelen of wensen om dood te zijn.

Perioden van je neerslachtig voelen zijn normaal. Heb je gedurende een aantal weken achter elkaar bijna dagelijks een combinatie van bovenstaande symptomen? Dan is het tijd om erover te praten en hulp te zoeken, bijvoorbeeld bij je huisarts. Het negeren van deze symptomen en de gevoelens die erbij horen kunnen je depressieve klachten versterken.

Rouw in plaats van depressie

Depressie is een containerbegrip. We gebruiken hetzelfde woord voor lichte klachten tot zeer ernstige depressies. We verwarren depressie ook vaak met verdriet. Wanneer je een verdrietige periode hebt meegemaakt, omdat je bijvoorbeeld noodgedwongen je baan hebt moeten opgeven of een naaste hebt verloren, kun je na een half jaar nog verdriet voelen over het gemis. In zo’n geval gaat het niet om een depressie, maar om rouw. In deze periode kun je al wel geleerd hebben met je nieuwe situatie om te gaan. Dan is er sprake van veerkracht. Het vermogen om na tegenslag, verlies of verdriet overeind te krabbelen en je leven weer in eigen hand te nemen. Wat kun je zelf doen om je stemming te verbeteren?

  • Regelmatig bewegen.
  • Dagelijks naar buiten gaan.
  • Voldoende slaap en een goed dagritme. Het helpt als je elke dag ongeveer op dezelfde tijd in en uit bed gaat.
  • Goede voeding.
  • Dingen doen waar je plezier aan beleeft of vroeger beleefd hebt.
  • Deelnemen aan sociale activiteiten.
  • Aan meditatie of mindfulness doen.
  • Professionele hulp zoeken van bijvoorbeeld een psycholoog.

Veerkracht ontwikkelen

Passiviteit en boosheid zijn begrijpelijke reacties op de klachten die je ontwikkelt nu je ouder wordt. Ze helpen je echter niet. Uit onderzoek naar mensen met een lichamelijke beperking die ouder worden, blijkt veerkracht een belangrijke factor te zijn die je kan beschermen tegen depressieve klachten. We hebben niet altijd invloed op wat ons overkomt, maar wel invloed op onze reactie daarop. Veerkracht is het vermogen om te gaan met moeilijkheden, (onverwachte) tegenslagen en veranderingen. Het helpt om gebeurtenissen of veranderingen te accepteren. Het helpt om in beweging te komen en een oplossing te vinden. Veerkracht is niet iets wat je wel of niet hebt. Je kunt het verder ontwikkelen en versterken. Bijvoorbeeld door:

  • Bij gebeurtenissen of veranderingen een optimistisch perspectief te kiezen, in plaats van te blijven hangen in passiviteit, boosheid of klagen.
  • Gebruik te maken van je talenten en sterke kanten, in plaats van je vooral te richten op wat je niet kunt of op wat niet lukt.
  • Aandacht te hebben voor alles waar je blij en tevreden van wordt, zoals kleine successen en overwinningen.
  • Geloof, spiritualiteit of ander vormen van zingeving.
  • Professionele hulp van bijvoorbeeld een psycholoog of maatschappelijk werker.

Veerkracht neemt toe naarmate je vaker tegenslagen tegenkomt en leert om hiermee om te gaan. Vaak helpt het om terug te kijken naar hoe je in het verleden op situaties gereageerd hebt om hiervan te leren. Door te leven met tegenslagen, ontwikkel je het vertrouwen dat je er mee om kunt gaan.

Ouder worden betekent ook (opnieuw) afscheid nemen van dingen die niet meer gaan als voorheen. Dat betekent omgaan met veranderingen. Dat is niet makkelijk, zeker als het om negatieve veranderingen gaat. Het is goed om te herkennen wat dit met je doet en te zoeken naar hoe je hier mee om kunt gaan.

Meer informatie

  • Op de site vind je uitgebreide informatie over verliesverwerking 
  • E-cursus Dwarslaesie Weer op Weg – Emoties 
  • E-cursus Caudalaesie Weer op Weg – Emoties
  • Onderzoek naar ouder worden met een beperking (BOSK 2015)
  • Rede Lang, gezond en gelukkig leven met een dwarslaesie (pdf) – Marcel Post hoogleraar revalidatiegeneeskunde, in het bijzonder de revalidatie van mensen met een dwarslaesie’, Rijksuniversiteit Groningen (2015)
  • Online zelfhulpcursus ‘Kleur je leven’. Bedoeld voor mensen met somberheidsklachten die hun stemming willen verbeteren.
  • Depressie Vereniging voor informatie en lotgenotencontact.
  • Sensoor – telefonische hulplijn
  • Hulplijn Korrelatie
  • Brochure. Dit is wie ik ben. Ouder worden met een lichamelijke beperking (BOSK), verkrijgbaar in de webshop.
  • Boek: Mindful leven bij tegenslag, Jaap Spaans, Uitgeverij Lannoo, 2014, ISBN 978 94 014 14760. Bevat praktische tips en oefeningen gebaseerd op ACT (Acceptance and Commitment Therapie).