(Over-)belasting

De hele dag zitten in een rolstoel kan klachten gaan veroorzaken. Vaak gaat het om problemen met schouders, ellebogen, polsen, nek of rug door aandoeningen van de gewrichten, spieren, banden of zenuwen. Want hoeveel keer duw je bijvoorbeeld aan de hoepel van je rolstoel, maak je transfers,en reik je boven je macht?

Een opeenstapeling van activiteiten resulteert in abnormale belasting van je spieren en gewrichten. Deze overbelasting van spieren en gewrichten kan pijn veroorzaken.

1. Persoonlijke factoren

Hoe groter je belastbaarheid, hoe kleiner de kans op overbelasting. Training is nuttig om die belastbaarheid te vergroten. (Training is sowieso goed: het helpt bij de preventie van decubitus, overgewicht, hart- en vaatproblematiek en diabetes.) Rolstoelrijden kan leiden tot een spier-disbalans: sterke spieren aan de voorzijde en zwakke aan de achterzijde van het lichaam. Deze disbalans vormt een risicofactor voor schouder-problemen.

Tips:

  • Het versterken van de schouderspieren aan de achterzijde is een goed middel om die disbalans te voorkomen. Flexibiliteitsoefeningen en krachttraining van de belangrijkste schouderspieren zou je moeten integreren in je dagelijkse routine. Dat kan veel narigheid voorkomen.
  • Voorkom overgewicht, hoe moeilijk dat ook is als rolstoelgebruiker. Overgewicht verhoogt de belasting van je dagelijkse activiteiten nog eens extra.
  • Trainen (ook hard trainen) is op zich prima, maar let op dat het niet leidt tot (meer) overbelasting. Met name als je sowieso al minder spiermassa in je bovenlichaam hebt, bijvoorbeeld als je een cervicale dwarslaesie hebt.
  • Gebruik bij transfers indien mogelijk zoveel mogelijk je buikspieren!

Deze punten kun je bespreken met de revalidatiearts. Deze kan gespecialiseerde hulpverleners inschakelen zoals een fysiotherapeut, diëtist of sportinstructeur.

2. Rolstoelfactoren

De belasting van je rolstoelgebruik wordt onnodig hoog als de rolstoelafstelling of rolstoelbouw niet goed is. Denk aan een onjuiste zwaartepuntinstelling, te korte wielbasis, uit- of toespoor, een te lage bandenspanning of een te zware rolstoel. Al deze zaken geven een (sterk) vergrote rolweerstand, zeker als ze tegelijkertijd optreden. Een ergonomisch correcte rolstoel is essentieel in het voorkomen van ontsteking van beurs of kapsel rond de schouder.

Klachten ontstaan door een slechte zithouding, (boven het hoofd) reiken, inadequate lifts, transfers en rolstoelaandrijving.
De belasting van rolstoelgerelateerde taken is groot, zo blijkt uit onderzoek. Die vormt een belangrijke risicofactor voor beschadiging van het schoudergewricht en de weke delen daaromheen.

Tips:

  • Zitten met een achterover gekanteld bekken, een ronde rug en schouders verhoogt in sterke mate de kans op ‘impingement’ (inklemming van weke delen rondom de schouder). Als je vanuit deze slechte houding reikt naar iets (met name boven je hoofd), kan het schouderblad niet meedraaien en kun je je schouders niet optillen. Dat plaatst je schouder in een vreselijke positie. Bij veel mensen nemen de schouderklachten af als hun zithouding verbetert.
  • Beperk het (boven je hoofd) reiken zo veel mogelijk. Probeer je leefomgeving hierop af te stellen: ‘lower your world’. De belasting door het reiken is maar liefst twee keer zo groot als die van het rolstoelrijden. Als je reikt, doe dat dan vanuit een goede zithouding: rechtop en goed ondersteund.
  • De rolstoelaandrijving: hoewel de belasting laag is vergeleken met lifts of transfers, moet je deze beweging (je rolstoel voortduwen) wel zeer vaak uitvoeren, zo’n 2700 keer per dag. Denk eens aan andersoortige aandrijvingen die minder belastend zijn, zoals de handbike of ‘power assist’-aandrijving (elektrisch ondersteund). Wissel deze mogelijkheden ook zo veel mogelijk af.

Ook hier geldt: bespreek de (on)mogelijkheden met je revalidatiearts of -therapeut.

Meer informatie over een goede zithouding vind je bij Hulpmiddelen-rolstoelen.

3. Klachten voorkomen

Met het verstrijken van de jaren wordt het risico op overbelastingsverschijnselen groter. Pijn of blessures zijn dan een aanslag op de onafhankelijkheid die je met zo veel moeite hebt bereikt. Veel klachten kun je zelf voorkomen door het volgende in acht te nemen:

  • geef aandacht aan lichaamssignalen:
  • ontken pijn niet in de veronderstelling dat deze wel een keer overgaat, maar zorg voor behandeling van je klachten:
  • behandeling is vaker effectief gebleken als je problemen voortijdig aanpakt; in elk geval voor het moment dat ze chronisch worden:
  • bezoek regelmatig voor controle het revalidatiecentrum: dáár zitten de specialisten.

Tips en oefeningen

Pijn of blessures zijn een aanslag op het dagelijks functioneren. Fysiotherapie kan helpen bij het voorkomen van problemen met schouders, ellebogen, polsen en rug.
Ook deelname aan activiteiten als sporten, handbiken of rolstoeldansen vergroten uw belastbaarheid. Maar ook thuis kun je regelmatig oefeningen doen in de rolstoel. De Dwarslaesie Organisatie geeft een dvd uit met oefeningen in de rolstoel die je thuis kunt doen

In het boek “Nou daar zit je dan” vind je ook veel tips en trucs om het leven zo aangenaam en pijnloos door te komen.Deze en andere publicaties kun je via onze webshop bestellen.