Menu:
Snelmenu:
Waar ben ik:
Tekst:
Gezond blijven
>> Ziek of gezond?
>> Ouder worden
>> Decubitus
>> (Over-)belasting
>> Klachten voorkomen
>> Tips en oefeningen
Ziek of gezond?
Een dwarslaesie is geen ziekte. Maar met een dwarslaesie kun je natuurlijk wel ziek worden. Net als ieder ander kun je bijvoorbeeld griep of een keelontsteking krijgen. Door je dwarslaesie ben je dus niet ziek, maar je hebt wel belangrijke beperkingen voor de rest van je leven. Tijdens de revalidatie heb je geleerd hoe je weer zo veel mogelijk zelfstandig kunt leven. Daarbij speelt je gezondheid een belangrijke rol.
Ouder worden
Heb je het idee dat je langzamer wordt, eerder vermoeid bent, meer pijn ervaart of dat je kracht afneemt? Heb je meer hulp nodig of het idee dat je dingen niet meer kunt die vroeger routine voor je waren? Dan dringt de volgende vraag zich op: zijn dit de normale verschijnselen van ouder worden of speelt je dwarslaesie hier een rol? Regelmatige controles bij de revalidatiearts kunnen helpen om deze vragen te beantwoorden en problemen voor te zijn of te verminderen.
Ouder worden met een dwarslaesie is een belangrijk onderzoeksonderwerp. En terecht, want steeds meer rolstoelgebruikers krijgen te maken met overbelaste schouders, het carpaaltunnelsyndroom, krommingen in de wervelkolom en ademhalings-, nier- en huidproblemen. Rolstoelgebruikers met een dwarslaesie functioneren tegenwoordig op een hoog activiteitenniveau en kunnen in het dagelijks leven steeds zelfstandiger leven.
Het gevolg van het ouder worden kunnen zijn:
-
Afname van functie cq. verminderde lichamelijke onafhankelijkheid. Er is sprake van functieafname als de tijd die nodig is voor hulp met ten minste een uur per dag toeneemt. Dit geldt overigens voor iedereen die ouder wordt.
-
Toename van schouderklachten, gewicht en veranderingen in de houding, zoals scoliose (vergroeiing van de ruggenwervel in zijwaartse richting).
Uit onderzoek in 2005 naar gezondheid en levenskwaliteit onder dwarsleten bleek dat deelnemers over het algemeen tevreden met hun leven. Alleen degenen die dertig tot veertig jaar een dwarslaesie hadden, gaven aan dat de kwaliteit van leven voor hen verslechterde.
Ondanks de vele aangegeven complicaties door de dwarslaesie én de functieafname genieten de meeste dwarsleten een goede gezondheid.
Decubitus community
De decubitus community is een ontmoetingsplek voor alle betrokkenen bij decubitusproblematiek waar kennis en ervaringen, tips en trucs kunnen worden uitgewisseld door patiënten, mantelzorgers en zorgverleners. Meer informatie vind je op 
Mijnzorgnet>>decubitus
(Over-)belasting
Onafhankelijkheid is een groot goed en wordt vaak in verband gebracht met ‘kwaliteit van leven’. Het is direct gerelateerd aan mobiliteit. En juist met het toenemen van de jaren blijkt die mobiliteit onder (grote) druk te komen. Vaak gaat het om problemen met schouders, ellebogen, polsen, nek of rug door aandoeningen van de gewrichten, spieren, banden of zenuwen. Want hoeveel keer duw je bijvoorbeeld aan de hoepel, maak je transfers, til je de rolstoel op, reik je vanuit de rolstoel en kijk je omhoog?
De opeenstapeling van alle activiteiten, dag in, dag uit, resulteert in abnormale belasting van je spieren en gewrichten. Bepaalde spieren worden sterker, terwijl andere onderbelast raken. Dit zorgt voor een disbalans rondom het gewricht en kan resulteren in:
-
scheurtjes in de groep kleine spiertjes rond het schoudergewricht, de zgn. rotator-cuff-scheurtjes
-
inklemmingsverschijnselen
-
een peesontsteking of ontsteking van beurzen of kapsel rondom de schouder
-
het bekende carpaaltunnelsyndroom in de pols
-
nek- en rugpijn.
Risicofactoren overbelasting
Het risico van overbelasting wordt gevormd door:
>> Persoonlijke factoren
>> Rolstoelfactoren
>> Interfacefactoren (factoren die betrekking hebben op de relatie rolstoel-rolstoelgebruiker)
Persoonlijke factoren
Hoe groter je belastbaarheid, hoe kleiner de kans op overbelasting. Training is nuttig om die belastbaarheid te vergroten. (Training is sowieso goed: het helpt bij de preventie van decubitus, overgewicht, hart- en vaatproblematiek en diabetes.) Rolstoelrijden kan leiden tot een spier-disbalans: sterke spieren aan de voorzijde en zwakke aan de achterzijde van het lichaam. Deze disbalans vormt een risicofactor voor schouder-problemen.
Tips:
-
Het versterken van de schouderspieren aan de achterzijde is een goed middel om die disbalans te voorkomen. Flexibiliteitsoefeningen en krachttraining van de belangrijkste schouderspieren zou je moeten integreren in je dagelijkse routine. Dat kan veel narigheid voorkomen.
-
Voorkom overgewicht, hoe moeilijk dat ook is als rolstoelgebruiker. Overgewicht verhoogt de belasting van je dagelijkse activiteiten nog eens extra.
-
Trainen (ook hard trainen) is op zich prima, maar let op dat het niet leidt tot (meer) overbelasting. Met name als je sowieso al minder spiermassa in je bovenlichaam hebt, bijvoorbeeld als je een cervicale dwarslaesie hebt.
-
Gebruik bij transfers indien mogelijk zoveel mogelijk je buikspieren!
Deze punten kun je bespreken met de revalidatiearts. Deze kan gespecialiseerde hulpverleners inschakelen zoals een fysiotherapeut, diëtist of sportinstructeur.
Rolstoelfactoren
De belasting van je rolstoelgebruik wordt onnodig hoog als de rolstoelafstelling of rolstoelbouw niet goed is. Denk aan een onjuiste zwaartepuntinstelling, te korte wielbasis, uit- of toespoor, een te lage bandenspanning of een te zware rolstoel. Al deze zaken geven een (sterk) vergrote rolweerstand, zeker als ze tegelijkertijd optreden. Een ergonomisch correcte rolstoel is essentieel in het voorkomen van ontsteking van beurs of kapsel rond de schouder.
Klachten ontstaan door een slechte zithouding, (boven het hoofd) reiken, inadequate lifts, transfers en rolstoelaandrijving.
De belasting van rolstoelgerelateerde taken is groot, zo blijkt uit onderzoek. Die vormt een belangrijke risicofactor voor beschadiging van het schoudergewricht en de weke delen daaromheen.
Tips:
-
Zitten met een achterover gekanteld bekken, een ronde rug en schouders verhoogt in sterke mate de kans op ‘impingement’ (inklemming van weke delen rondom de schouder). Als je vanuit deze slechte houding reikt naar iets (met name boven je hoofd), kan het schouderblad niet meedraaien en kun je je schouders niet optillen. Dat plaatst je schouder in een vreselijke positie. Bij veel mensen nemen de schouderklachten af als hun zithouding verbetert.
-
Beperk het (boven je hoofd) reiken zo veel mogelijk. Probeer je leefomgeving hierop af te stellen: ‘lower your world’. De belasting door het reiken is maar liefst twee keer zo groot als die van het rolstoelrijden. Als je reikt, doe dat dan vanuit een goede zithouding: rechtop en goed ondersteund.
-
De rolstoelaandrijving: hoewel de belasting laag is vergeleken met lifts of transfers, moet je deze beweging (je rolstoel voortduwen) wel zeer vaak uitvoeren, zo’n 2700 keer per dag. Denk eens aan andersoortige aandrijvingen die minder belastend zijn, zoals de handbike of ‘power assist’-aandrijving (elektrisch ondersteund). Wissel deze mogelijkheden ook zo veel mogelijk af.
Ook hier geldt: bespreek de (on)mogelijkheden met je revalidatiearts of -therapeut.
Klachten voorkomen
Met het verstrijken van de jaren wordt het risico op overbelastingsverschijnselen groter. Pijn of blessures zijn dan een aanslag op de onafhankelijkheid die je met zo veel moeite hebt bereikt. Veel klachten kun je zelf voorkomen door het volgende in acht te nemen:
-
geef aandacht aan lichaamssignalen:
-
ontken pijn niet in de veronderstelling dat deze wel een keer overgaat, maar zorg voor behandeling van je klachten:
-
behandeling is vaker effectief gebleken als je problemen voortijdig aanpakt; in elk geval voor het moment dat ze chronisch worden:
-
bezoek regelmatig voor controle het revalidatiecentrum: dáár zitten de specialisten.
Tips en oefeningen
Pijn of blessures zijn een aanslag op het dagelijks functioneren. Fysiotherapie kan helpen bij het voorkomen van problemen met schouders, ellebogen, polsen en rug.
Ook deelname aan activiteiten als sporten, handbiken of rolstoeldansen vergroten uw belastbaarheid. Maar ook thuis kun je regelmatig oefeningen doen in de rolstoel. De Dwarslaesie Organisatie geeft een dvd uit met oefeningen in de rolstoel die je thuis kunt doen
In het boek “Nou daar zit je dan” vind je ook veel tips en trucs om het leven zo aangenaam en pijnloos door te komen.
Deze en andere publicaties kun je via onze webshop (in de rubriek Onze Vereniging)bestellen.
